Pakiet AML UE 2024 to największa reforma europejskich przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy od dekady. Zastępuje mozaikę krajowych wdrożeń jednolitym, bezpośrednio stosowanym zbiorem przepisów, tworzy nowy organ nadzoru UE i dodaje nową dyrektywę AML. Dla zespołów compliance praktyczne pytanie brzmi prosto: co się zmienia, od kiedy obowiązuje i jak się przygotować?
Ten przewodnik wyjaśnia trzy akty prawne pakietu, kluczowe daty oraz konkretne zmiany w screeningu osób eksponowanych politycznie (PEP) i należytej staranności, a także co to oznacza dla firm z Wielkiej Brytanii obsługujących klientów w UE.
Czym jest pakiet AML UE 2024?
Pakiet AML 2024 (nazywany też „Single Rulebook”, jednolitym zbiorem przepisów) opublikowano w Dzienniku Urzędowym 19 czerwca 2024 r., a wszedł w życie 9 lipca 2024 r. Składają się na niego trzy wzajemnie powiązane akty:
- Rozporządzenie (UE) 2024/1624, AML Regulation (AMLR), zawierające szczegółowe obowiązki należytej staranności dla instytucji obowiązanych, stosowane głównie od 10 lipca 2027 r.
- Dyrektywa (UE) 2024/1640, nowa (szósta) dyrektywa AML, obejmująca kwestie instytucjonalne i nadzorcze, z transpozycją do 10 lipca 2027 r.
- Rozporządzenie (UE) 2024/1620, ustanawiające nowy unijny urząd ds. AML (AMLA) z siedzibą we Frankfurcie, działający od 1 lipca 2025 r.
Trzy filary pakietu 2024
Rozporządzenie (UE) 2024/1624, AMLR
AMLR to rdzeń reformy. Jako rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio w każdym państwie członkowskim, bez transpozycji, co kończy problem 27 nieco różnych porządków prawnych. Określa szczegółowe zasady należytej staranności wobec klienta: identyfikację i weryfikację, beneficjentów rzeczywistych, wzmocnioną należytą staranność (EDD) oraz traktowanie osób eksponowanych politycznie. Wprowadza też unijny limit płatności gotówkowych w wysokości 10 000 EUR i rozciąga przepisy na większość sektora kryptoaktywów.
Dyrektywa (UE) 2024/1640, nowa AMLD6
Nazwa „AMLD6” odnosi się dziś do dwóch różnych aktów, co realnie myli. Pierwotna szósta dyrektywa AML, dyrektywa (UE) 2018/1673, to akt prawnokarny: harmonizuje definicję prania pieniędzy i kary w całej UE, ale nie reguluje należytej staranności. Nowa dyrektywa (UE) 2024/1640 to tekst instytucjonalny: określa zasady dla krajowych nadzorców, jednostek analityki finansowej (FIU), rejestrów rachunków bankowych oraz rejestrów beneficjentów rzeczywistych i musi zostać wdrożona do prawa krajowego do 10 lipca 2027 r.
Rozporządzenie (UE) 2024/1620, urząd AMLA
AMLA to nowy organ UE, który koordynuje krajowych nadzorców, a od 2028 r. będzie bezpośrednio nadzorować do 40 grup finansowych wysokiego ryzyka działających w co najmniej sześciu państwach członkowskich. Ma siedzibę we Frankfurcie i działa od 1 lipca 2025 r. Szczegóły w naszym przewodniku o unijnym urzędzie AMLA.
Kluczowe daty i harmonogram
| Data | Kamień milowy |
|---|---|
| 19 czerwca 2024 | Publikacja pakietu AML 2024 w Dzienniku Urzędowym |
| 9 lipca 2024 | Wejście w życie pakietu |
| 1 lipca 2025 | AMLA rozpoczyna działalność we Frankfurcie |
| 10 lipca 2026 | AMLD6: dostęp do rejestrów beneficjentów rzeczywistych (art. 11-15) |
| 10 lipca 2027 | Stosowanie AMLR; ogólny termin transpozycji AMLD6 |
| 2028 | AMLA rozpoczyna bezpośredni nadzór nad wybranymi podmiotami |
| 10 lipca 2029 | AMLR dla klubów i agentów piłkarskich; dostęp do rejestrów nieruchomości (AMLD6) |
Co się zmienia w screeningu PEP
AMLR ujednolica, a w kilku miejscach poszerza definicję osób eksponowanych politycznie oraz ich krewnych i osób blisko z nimi związanych (RCA). Trzy zmiany są najważniejsze dla systemów screeningowych.
Urzędnicy lokalni i regionalni w większych jednostkach
Definicja obejmuje obecnie wyraźnie szefów władz lokalnych i regionalnych w jednostkach liczących co najmniej 50 000 mieszkańców, w tym związki gmin i regiony metropolitalne; państwa członkowskie mogą ustalić niższy próg na podstawie krajowej oceny ryzyka. W praktyce oznacza to, że w obszar PEP wchodzi więcej wójtów, burmistrzów, prezydentów miast i przewodniczących samorządów regionalnych niż w wielu obecnych interpretacjach krajowych. Listy screeningowe, które oznaczały tylko polityków szczebla krajowego, zaczną generować wyniki fałszywie negatywne, jeśli nie zostaną zaktualizowane.
Rodzeństwo PEP w definicji członków rodziny
AMLR dodaje rodzeństwo do ogólnounijnej definicji członków rodziny (a nie „osób blisko powiązanych”). Ten obowiązek w całej UE dotyczy najwyższych szczebli władzy wykonawczej, czyli głów państw i rządów, ministrów oraz wiceministrów; w przypadku pozostałych kategorii PEP państwa członkowskie mogą rozszerzyć definicję na rodzeństwo na podstawie krajowej oceny ryzyka. Wcześniej to, czy brat lub siostra liczyli się jako krewni PEP, zależało od państwa członkowskiego, dlatego istniejące bazy i reguły screeningu trzeba zweryfikować.
Minimalny 12-miesięczny okres EDD po ustąpieniu
Zgodnie z AMLR wzmocnione środki należytej staranności muszą być stosowane bezwzględnie przez co najmniej 12 miesięcy po zaprzestaniu pełnienia eksponowanej funkcji publicznej. Ten 12-miesięczny okres to twarde minimum, którego nie można skrócić w wyniku oceny niższego ryzyka; dopiero po jego upływie instytucja obowiązana może ocenić, czy dana osoba nadal stwarza ryzyko związane z PEP. Zastępuje to nieostry „rozsądny czas” i wymaga odzwierciedlenia zarówno w częstotliwości screeningu, jak i w regułach scoringu ryzyka.
Co się zmienia w należytej staranności
Poza PEP, AMLR zaostrza i standaryzuje sam proces należytej staranności wobec klienta (CDD). Progi i wymogi weryfikacji beneficjentów rzeczywistych są ujednolicane w całej UE, a instytucje obowiązane muszą zapewnić, że dane o beneficjentach rzeczywistych (UBO) są aktualne i poprawne. Polityki grupowe muszą obejmować wszystkie oddziały i spółki zależne w państwach trzecich.
Co pakiet 2024 oznacza dla firm z Wielkiej Brytanii
Wielka Brytania nie jest już w UE i nie przyjęła pakietu 2024 ani wcześniejszej dyrektywy karnej 2018/1673. Firmy brytyjskie działają nadal na podstawie Money Laundering Regulations 2017 i pod nadzorem FCA, a brytyjska definicja PEP wciąż wywodzi się z ram UE sprzed 2024 r.
Nie czyni to pakietu nieistotnym. Każda firma z Wielkiej Brytanii, która obsługuje klientów z UE, zarządza ich środkami lub rejestruje spółki zależne w UE, musi spełniać AMLR w zakresie tych relacji. W praktyce oznacza to dostrojenie screeningu PEP i RCA do szerszej definicji unijnej, z rodzeństwem i urzędnikami lokalnymi, oraz przygotowanie się na 12-miesięczną regułę EDD. Rozsądne podejście to potraktowanie Single Rulebook jako stanu docelowego i przebudowanie screeningu już teraz, a nie po 2027 r.
Jak się przygotować: praktyczna lista
- Porównaj swoje definicje PEP, członków rodziny i osób blisko powiązanych z brzmieniem AMLR, zwłaszcza w zakresie rodzeństwa i urzędników lokalnych.
- Sprawdź, czy dostawca danych screeningowych pokrywa urzędników regionalnych i gminnych powyżej progu 50 000 mieszkańców.
- Zaktualizuj reguły scoringu ryzyka i monitoringu o minimalny 12-miesięczny okres EDD po ustąpieniu.
- Sprawdź, czy dane o beneficjentach rzeczywistych można weryfikować i odświeżać zgodnie z wymogami AMLR.
- Udokumentuj politykę grupową, jeśli działasz w więcej niż jednym kraju UE.
Najczęściej zadawane pytania
Od kiedy obowiązuje pakiet AML UE 2024?
Pakiet wszedł w życie 9 lipca 2024 r., ale AMLR stosuje się głównie od 10 lipca 2027 r., co jest również terminem transpozycji nowej AMLD6 (2024/1640). AMLA działa od 1 lipca 2025 r. (część przepisów AMLD6 wchodzi w życie w 2025 i 2026 r.), AMLR obejmuje kluby i agentów piłkarskich od 10 lipca 2029 r., a bezpośredni nadzór rozpoczyna się w 2028 r.
Czy nowa AMLD6 to to samo co AMLD6 z 2018 r.?
Nie. Dyrektywa (UE) 2018/1673 to dyrektywa karna, która harmonizuje przestępstwa prania pieniędzy i kary. Nowa AMLD6, dyrektywa (UE) 2024/1640, to dyrektywa instytucjonalna i nadzorcza obejmująca nadzorców, FIU i rejestry. To różne akty o tej samej nazwie skrótowej.
Czy rodzeństwo PEP jest automatycznie traktowane jako RCA?
Zgodnie z AMLR rodzeństwo wchodzi do ogólnounijnej definicji członków rodziny PEP, ale obowiązek ten dotyczy najwyższych szczebli (głowy państw i rządów, ministrowie, wiceministrowie); dla pozostałych kategorii PEP państwa członkowskie mogą go rozszerzyć. Rodzeństwo to członkowie rodziny, a nie osoby blisko powiązane.
Czy pakiet 2024 dotyczy firm z Wielkiej Brytanii?
Nie bezpośrednio. Wielka Brytania utrzymuje Money Laundering Regulations 2017 i nadzór FCA. Jednak firmy z UK, które obsługują klientów w UE lub działają w UE, muszą dostosować się do AMLR w tym zakresie, dlatego wcześniejsze wdrożenie nowej definicji do screeningu pozwala uniknąć poprawek później.